Bijbellezen

gospels  “Don’t harmonize the Gospels. That’s like taking four paintings and combining them into one. You come up with something no one painted and no one intended to paint. Let each Gospel author be an artist in his own right. However, a Gospel synopsis, such as those available from UBS, are very useful and important in comparing Gospel texts to one another WITHOUT harmonizing them.” (1)

Citaat uit: Ten Guidelines for Interpreting the Gospels.

Het hier aangehaalde artikel van The Internet Monk (inmiddels overleden), heeft mij mede geïnspireerd bij het opzetten van dit blog. De iconen van de vier evangelisten vond ik op de voorkant van het boek Vensters van Jezus van Wim Weren. Hij schreef een inleiding op de studie van de evangeliën. Prof. Dr. W.J.C. Weren (1946) was hoogleraar in de exegese van het Nieuwe Testament aan de Theologische Faculteit Tilburg. “De auteur tracht lezers te activeren om zelf op ontdekkingstocht te gaan.” Dat advies volg ik graag op.

Waarom deze nadruk op studie van de bijbel? Christenen kennen gezag toe aan de bijbel, daarover zijn we het allemaal eens. En toch is er iets gaande in de harten van christenen dat haaks staat op de traditionele zienswijze op het gezag van de bijbel. En dan heb ik het nog niet eens over degenen die met name het belang van de traditie binnen de RKK benadrukken in relatie tot Schriftgezag. De plaats die de bijbel in ons christelijk leven inneemt, heeft alles te maken met onze visie op de bijbel. Dit in ieder geval met betrekking tot de historische betrouwbaarheid, de canonvorming en de tekstuele overlevering. Ik wil deze aspecten graag aan bod laten komen, uiteraard met de kanttekening dat daar zoveel meer over te zeggen valt dan ik überhaupt kan bevatten.

Ik stel een eenvoudige vraag: hoe ‘kunnen’ we de bijbel lezen? Een antwoord op die vraag is natuurlijk een stuk minder eenvoudig. De laatste decennia lijkt het erop dat theologen en christelijke schrijvers allerlei nieuwe inzichten willen promoten. Een voorbeeld hiervan is het Joodzijn van Jezus, waarbij de prediking van Jezus wordt afgezet tegen de rest van het nieuwe testament (met name de brieven van Paulus). Ook het moderne levensgevoel knaagt aan de basis van ons geloofsleven. Hieruit komt bijvoorbeeld een stroming voort die ‘Geloven 2.0’ wordt genoemd. Om dit allemaal te kunnen plaatsen, en waar nodig te pareren, is serieuze studie vereist. Dat laatste staat op gespannen voet met onze sociale behoeften en het leven in een geseculariseerde samenleving. We bevinden ons daarmee in een ongewilde Catch-22 situatie, waar we bepaald niet blij mee moeten zijn. Hoe vinden we daar een antwoord op?

Door gebrek aan bijbelkennis en zeker ook door de invloed van nieuwe ‘social media’ en tal van maatschappelijke ontwikkelingen, ontstaat er onder christenen een vervlakking van het geloofsleven. De scherpe kantjes, en die zijn soms nodig, gaan er vanaf. Traditionele leerstellingen worden vervangen door verhalende theologie. Echter, het is mijn stellige overtuiging dat als we blijven luisteren naar de bijbelse teksten, we op den duur (weer) dichter bij de oorspronkelijke betekenis van het evangelie komen. En dan zal blijken dat deze in essentie niet afwijkt van de ‘traditioneel-historische’ verkondiging, zoals je die (nog) tegenkomt in een belijdende of missionaire kerken.

Op moment van schrijven, lees ik met veel interesse de uitgewerkte lezing: De uitvinding van de rooms-katholieke kerk, van Peter Raedts (Wereldbibliotheek, 2013).

Raedts weet me, niet geheel onverwacht, aardig te boeien. Hij zet een coherent verhaal neer over de voorgeschiedenis van het rooms-katholieke denken. het gaat over de noodzaak van kerkelijke eenheid als verdediging tegen ketterijen en als antwoord op vervolgingen. De bisschop moest de boel bij elkaar zien te houden (zouden we nu zeggen). Later in de geschiedenis niet in het minst door groei en het succes van de kerk. We moeten de diverse geschriften en uitspraken van toen zien in de specifieke context van die tijd en niet latere ontwikkelingen daarmee ten onrechte legitimeren. Voor de vele duidelijke voorbeelden moet ik verwijzen naar het boekje zelf.

Eén opvallend voorbeeld wil ik hier noemen. Ireneüs, bisschop van Lyon, was de eerste kerkleider, “…die zag dat de bijbel alleen niet voldoende was om de christenen bij elkaar te houden.” Hij stelde zich de volgende vraag: “Maar als de apostelen ons nu eens niets op schrift hadden nagelaten?” Het is altijd belangrijk dat we de juiste vragen stellen. De vraag van Ireneüs heeft, hoe interessant of goed bedoeld ook, n.m.m. iets theatraals in zich. Feit namelijk is, dat de apostelen ons juist wel (vele) geschriften hebben nagelaten. In de praktijk van een groeiende kerk was over de uitleg in nieuwe situaties echter niet altijd consensus. Raedts vervolgt zijn verhaal en concludeert: “Uiteindelijk is dus in de ogen van Ireneüs niet het gezag van de bijbel doorslaggevend, maar het gezag van degenen die door de ingeving van de Heilige Geest de Bijbel op de juiste wijze interpreteren.”

En in welk opzicht is er nu een verband met wat de eerste christenen verstonden onder apostolische successie? Raedts bespreekt de centrale positie van de bisschop binnen de kerk van de eerste twee eeuwen.  “Apostolische opvolging werd toen (in de begintijd PM) verstaan als opvolging in het geloof der apostelen, niet opvolging in het ambt der apostelen.” Raedts vervolgt (PM): Door de invloed van Ireneüs werd het gezag van de uitlegger van de Schrift echter niet langer bepaald door een bijzonder charisma (als profetie of op basis van martelaarschap), maar door het regulier ambt van de bisschop, die daartoe (naar kerkelijk recht) werd aangewezen.

Terug naar mijn eerdere vraag over hoe we de bijbel kunnen lezen. Laat ik in het kort drie voorbeelden geven, waarvan ik er één met kritiek bekijk. Er zijn uiteraard nog meerdere manieren en tradities van lezen en studeren, maar onderstaande is waar ik me nu toe beperk

1. Een positieve ervaring was voor mij een cursus in mijn eigen kerk aan de hand van het bekende boek How to read the Bible for All Its Worth. Er werden stencils uitgedeeld met heldere uitleg en overzichten/samenvattingen van de lesstof. We deden met elkaar concrete ‘leesoefeningen’ onder begeleiding van twee bekwame theologen, waarvan één de pastor was. Het als kerk gezamenlijk de Bijbel lezen is een goede oudchristelijke gewoonte. Het voorkomt eigenmachtige uitleg en het bindt gelovigen samen. Lastig puntje is wel dat er in zo’n context een tendens kan ontstaan, door vragen van de deelnemers, waarbij moeilijke theologische kwesties aan de orde komen. Die passen beter in de context van een beroepsopleiding dan in de context van een geloofsgemeenschap met relatief veel theologisch ongetrainde mensen.

2. Een tweede manier van Bijbellezen is het tegenovergestelde van de eerstgenoemde. Ik noem dit het ‘esoterisch’ Bijbellezen. Een vorm ook door niet-christenen beoefend. Daar zijn wellicht verschillende varianten van, maar het komt er kort gezegd op neer dat iemand de bijbel leest puur vanuit zijn/haar eigen gevoel en intuïtie. Je bekommert je helemaal niet om wat kerk en traditie over de bijbeltekst zeggen en je sluit je bewust af voor zaken als context, stijl en teksten met elkaar vergelijken. Exegese, hermeneutiek en bijbelcommentaren? Je hebt er helemaal niets mee. Op internet heb ik er in de loop der jaren een paar sterke staaltjes (in discussies) van meegemaakt. Een goede vriend van mij kan er ook wat van. Ook christenen met een ultra-evangelische inslag voelen zich paradoxaal genoeg soms aangetrokken tot deze methodiek. Acceptabel in individuele gevallen, maar je lezen is zo op z’n minst nogal irrationeel. Deze benadering lijkt me in ieder geval sterk af te keuren voor mensen met enig leergezag in die ultra-evangelische groepen. Zulke personen moeten op z’n minst een formele theologische training volgen.

3. Een derde manier van Bijbellezen zou ik de ‘eclectische’ benadering willen noemen. Ook daar zijn vele variaties van te bedenken, afhankelijk van tijd, middelen en scholing. De centrale factor hier is dat je (meestal) op individuele basis aan de slag gaat met diverse hulpmiddelen. Concordanties, Bijbelcommentaren en Bijbelse handboeken zijn de meest bekende voorbeelden. Maar tegenwoordig is er gelukkig veel meer voorhanden waarmee je je als niet-theoloog relatief eenvoudig in de Bijbel en haar achtergronden kunt verdiepen. Christelijke uitgeverijen brengen tegenwoordig een keur aan toegankelijke gespreksboekjes op de markt, een scala aan theologische studieboeken, al dan niet met specifieke thema’s, enz., enz., enz. Ik kan er hier niet verder op ingaan. Vermeldingswaard zijn de (recente) prettig leesbare boekjes van VU-theoloog Bernhard Reitsma (Boekencentrum) en de studiereeks ‘Ongemakkelijk teksten van…’ van Rob van Houwelingen (Buijten & Schipperheijn). Een handzame kennismaking met christelijke theologie in het algemeen is het boekje Tussen 2 werelden, van Patrick Nullens en Raymond Volgers (Coconut).

Met het voorgaande heb ik indirect willen aangeven dat we beslist niet bang moeten zijn om de Bijbel los van één specifiek gezaghebbend kerkelijk (of religieus) orgaan (instituut) zelfstandig te bestuderen. Onlangs had ik een aantal Jehova Getuigen bij me aan de deur en die waren van mening dat de christelijke kerken ernstig dwalen, simpelweg omdat die zich zouden laten leiden door de Kerkvaders en Augustinus. Los van de vraag of dat zo is en of dat een kwalijke zaak zou zijn, hield ik de vriendelijke man voor dat Jehova Getuigen zo hun eigen kerkvaders hebben (zij het van recenter datum), namelijk de twee stichters van deze sekte. Mijn advies bij twijfel aan een boek is dan ook, zoek altijd een vorm van getuigschrift (of biografische schets) van je voormannen en/of populaire bijbelleraren. Zoek uit,, uit welke levensbeschouwelijke bron men put.

De laatste tijd klinkt steeds vaker het verwijt (met op social media) dat de Evangelischen geen eigen traditie zouden hebben (kerkelijk noch theologisch). In zekere zin is dat waar, denk ik, maar zelfs oude tradities hoeven niet per se goed te zijn. Ook een kerkelijke denominatie kan dwalen en/of zelfs ontsporen. De RKK is daar een gecompliceerd voorbeeld van. Men claimt de ware traditie te hebben en het unieke apostolisch (leer)gezag, vertegenwoordigd in het (reguliere) ambt van de bisschop, maar e.e.a. heeft meer weg van een dwangmatig volgehouden constructie in de zin van begripsveranderingen achteraf (prochronisme). Om het nogmaals met Raedts te zeggen (PM); veel is bekend, gezegd en geschreven over de invloed van de christelijke kerk op het Romeinse rijk, maar hoe zit het met de invloed van het Romeinse rijk, en de bestuurlijke mores van Rome in het bijzonder, op de christelijke kerk? Daar kan ik wel een paar boeken over noemen (Frank Viola), maar dit is een hobbyblog en geen academische exercitie of ‘vechtblog’. In een later stadium hoop ik nog iets te zeggen over hoe ik de kerkelijke verdeeldheid zie. Of moet ik zeggen, de toekomstige ‘broederlijke eenheid’, zoals een mij bekende Belgische RKK-gelovige het onlangs mooi verwoordde.

Thema’s als de (zichtbare) moederkerk, de welhaast virtuele strijd tussen claims over het gezag van de bijbel versus de zeggenskracht van (de eigen interpretatie van) de door de RKK ingevulde traditie, het verondersteld apostolisch karakter van het bisschopsambt en de rol van de priester; het zijn issues die je niet waardenvrij (ook niet op internet) kunt bespreken. Religieus geïnspireerde emoties spelen al gauw heftig op. Ik probeer daarom iets van de mogelijk gevoelde zwaarte van deze onderwerpen weg te nemen, o.a. door het belang van de studie van de Bijbel te benadrukken als bron van ons (dagelijks) geloof. In wiens beleving mij dat niet-, dan wel juist te veel is gelukt, die kan natuurlijk reageren. Ik hoop voor nu dat ik in voldoende mate mijn eigen uitgangspunten heb duidelijk gemaakt.

Tot besluit een citaat van de prominente Anglicaanse bijbelleraar John Stott, die inmiddels niet meer onder ons is. En als laatste dan daarna nog het hele artikel van de hiervoor geciteerde en eveneens overleden Internet Monk.

Vier EvangelistenJezus Christus is veel te groot en belangrijk om slechts door één auteur beschreven te worden. De Christus van de evangeliën is een Persoon met vier gezichten, een diamant met vier facetten. Wij kunnen niet zomaar die vier tot één maken door de individualiteit van elk evangelie glad te strijken, maar evenmin mogen we de verschillen overdrijven en doen alsof het om vier totaal verschillende evangeliën gaat.  John Stott – Bijbels Dagboek (Ark Boeken, 2007)

You Can Trust the Bible (ISBN: 0-929239-37-7)

The Bible. Can you trust it? If so, does it addres issues that effect you today? What place does it have in your life? In the life of your church?

This brief, relevant discussion of the Bible’s role addresses many of the important questions believers are asking today. John R. W. Stott, leading evangelical spokesman, investigates with clarity key issues surrounding the authorship of the Bible, Jesus’ attitude toward the Scriptures, the role of the Holy Spirit in understanding God’s Words, and the importance of the message of Scripture to believers and the church.

God has spoken, and continues to speak, through His written Word. And at the end of the twentieth century, Stott argues, members of His church must renew their appreciation and commitment to the message of hope found there.

You Can Trust the Bible is a fundamental contribution to every Christian’s library. Written by John R. W. Stott.

——————————————————————————————-

1. Don’t harmonize the Gospels. That’s like taking four paintings and combining them into one. You come up with something no one painted and no one intended to paint. Let each Gospel author be an artist in his own right. However, a Gospel synopsis, such as those available from UBS, are very useful and important in comparing Gospel texts to one another WITHOUT harmonizing them.

2. When you interpret anything in the Gospels as if the words were spoken or the incident happened in the contemporary world (especially the west), you are almost certainly headed in the wrong direction. The Gospels come to us from another time and place. They aren’t inaccessible, but they require us to let them be what they are and not attempt to contemporize them.

3. Jesus did and said a lot of things that he didn’t explain. Ever. At all. I don’t believe there are special keys to understanding difficult sayings laying around for us to find in some spiritual treasure hunt. If Jesus first century hearers were often confused, then we will probably be confused too some of the time.

4. Our modern computer concordances- English or original languages- do not help us as much as many preachers and scholars claim. Be cautious in how much one scripture “explains” or even “enlightens” another. We have to hear a text the way others heard it, and YES, there may be nuances and references to other scripture at work, but be cautious. Very cautious. Some people think a computer Bible makes them a Biblical genius. Sometimes, it’s quite the opposite.

5. Beware of anyone in Biblical studies- whether it’s Perry Stone or Bart Ehrman- who is out on a limb by themselves. Scholarly consensus may by slow, but it is necessary and important. Ehrman’s boldness comes from his refusal to take peer review seriously. Preachers like Perry Stone and Rob Bell who claim to have little known rabbinic or first century cultural insights are usually taking minority positions that are risky or even rejected and advertising them as legitimate. It’s worth understanding and appreciating the slow task of Biblical scholarship, so when a guy like Everett Ferguson publishes a lifetime study of baptism, it has some real gravitas.

6. Big ideas dominate the Gospels: Who is Jesus? What kind of messiah is he? What does it mean to be a disciple? How does the law and the temple relate to Jesus? What do we learn from Jesus’ suffering? How did the resurrection change everything? What is the Kingdom of God? The smaller the question, the less likely it is that the Gospels are answering it directly. Perhaps indirectly or less than certainly.

7. Textual criticism is very important, because many textual variants are about changing interpretations of Jesus’ words. Phillip Comfort’s Text and Translation Commentary on the New Testament is a must have. Form and source criticism are also useful tools, even if just to understand why the other Gospels lose Mark’s “messianic secret” or Matthew changes Kingdom of God to Kingdom of heaven. And, of course, there’s Mark 16 and John 8. All important parts of serious Gospel study.

8. The Gospels were, with the possible exception of a very early Mark, written after most of the early and Pauline epistles. This is a very, very important piece of information in understanding the Gospels. The epistles show us what Christianity looked like organically, and this helps us understand the emphases of the Gospels in relation to the developing church. The Gospels came out of the environment of being church, church planting, church problems and church mission. The Gospels “sync” with this. I don’t mean to imply that Paul knew (or had before him) all the material that is in all of the Gospels- I don’t believe he did. But I believe Paul is aware of the core texts and core issues in the Gospels.

9. The study of the historical Jesus is important. Not the quest to discover a new Jesus or to shock the world with scandals about Jesus and the church, but the quest to understand better Jesus as the church knows him and proclaims him. Yoder, Recovering Jesus, is a priceless addition. Also, Griffith-Jones, The Four Witnesses. Wright, Jesus and the Victory of God is life-changing. Many scholars that you might not let preach in your church have done good and helpful work on the historical Jesus and his world. I have benefited enormously from the work of Borg, Hays and Crossan. Be willing to be challenged, but keep your anchor in the Jesus of the church.

10. Make the study of the Gospels a lifelong passion. Pick one and stay with it for years and decades. Become conversant with higher levels of scholarship in your chosen Gospel and you will have rich insights into all of them. Don’t limit yourself to older authors who rarely understood the value of critical scholarship, but simply used the text to make sermons. Seek to understand Jesus. Determine to come closer to Jesus historically and personally as you come to understand the Gospels better.

Advertenties

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s