Apologetiek

nw
In Defense of Apologetics

 

“A campus evangelist I once heard during the Vietnam protests pushed atheist students to recognize the clash between their moral relativism in regards to sex, and their moral absolutism with regards to international genocide. They had no answers.  If there’s no God, everything is permitted. Without God we’re left with no basis for all that is most important to our lives: human dignity, compassion, justice. We have a problem.”

How the Gospel Changes our Apologetics, Part 1 

How the Gospel Changes our Apologetics, Part 2

Waarom apologetiek? Zinloze hersengymnastiek voor studentikoze christen-nerds? Je moet wel gek zijn om ervan te houden. Aansprekende uitzonderingen daargelaten,  zal een Nederlandse sophisticated cultuurminnende christen zich niet snel met apologetiek bezighouden. Tot voor enkele jaren geleden was dat zo ongeveer de ‘sfeer’ die hing rondom het onderwerp apologetiek.

Nog een paar excuses. Buitenlandse onderzoeken hebben aangetoond dat de beoogde doelgroep van niet-gelovigen er nauwelijks mee bereikt wordt. Bovendien is het allemaal te rationeel, te theoretisch en te dwingend. Argumenteren over het geloof past niet bij het post-moderne levensgevoel van de huidige generatie jonge christenen. Effectief evangeliseren, als je dat al wilt, doe je beter door het neerzetten van laagdrempelige diensten met een goede popformatie ‘up front’ met een stevige audio-visuele ondersteuning. Is dit beeld herkenbaar? Of ben ik nu te kort door de bocht?

Of mijn korte schets helemaal juist is weet ik niet, maar ik ben er vrij zeker van dat het thema apologetiek weer terug is op de christelijke agenda. Dat er weer iets in beweging is op dit gebied mak ondermeer blijken uit een blogpost van Ronald van den Oever: Nederland op achterstand in apologetiek? Als geen ander weet Ronald relevante issues en actuele trends in filosofisch perspectief onder woorden te brengen. En zonder zaken te overdrijven, kunnen we stellen dat EO-presentator Andries Knevel één van de promotoren van deze ‘beweging’ is geweest. Apologetiek in een wetenschappelijke context is een grote passie van deze bevlogen presentator. En uit persoonlijk contact met hem weet ik dat hij beslist geen twijfelaar is. Voor Knevel is het een middel om zijn doel te bereiken, namelijk de verkondiging van het evangelie.

In mijn tienertijd had ik het enorme voorrecht om Josh McDowell te horen spreken in Haarlem, kort voordat zijn boekje ‘Meer dan timmerman’ in Nederland uitkwam. Zijn manier van geloofsverdediging sprak mij toen -en nog steeds- bijzonder aan. Ik vond het fantastisch te horen hoe deze man, met een grote glimlach op zijn gezicht, verhaalde van zijn vele discussies met ongelovige professoren op Amerikaanse Campussen. De kracht en logica van zijn argumentaties vond ik -en vind ik nog steeds- ijzersterk.

Momenteel is gemeentestichter en New Yorker Tim Keller een bekende apologeet. Niet in het minst vanwege zijn ‘world wide bestseller’ The Reason for God. Over de unieke combinatie van kwaliteiten die deze Keller bezit, valt veel te zeggen, maar daar kan ik nu niet op ingaan. Wat ik hier wel wil noemen is dat zowel Keller als McDowell een interessant verband leggen tussen moreel gedrag, of anders gezegd ‘an emotional problem’ en (on)geloof. Ik verwijs hiervoor naar twee kernachtige uitspraken van beide heren.

1. Tim Keller had this to say about the relationship between immorality and irrationality:

“Every one of our sinful actions has a suicidal power on the faculties that put that action forth. When you sin with the mind, that sin shrivels the rationality. When you sin with the heart or the emotions, that sin shrivels the emotions. When you sin with the will, that sin destroys and dissolves your willpower and your self-control. Sin is the suicidal action of the self against itself. Sin destroys freedom because sin is an enslaving power.

In other words, sin has a powerful effect in which your own freedom, your freedom to want the good, to will the good, and to think or understand the good, is all being undermined. By sin, you are more and more losing your freedom. Sin undermines your mind, it undermines your emotions, and it undermines your will.”

2. Een heftig filmpje van Josh McDowell over de invloed van het bekijken van pornografisch materiaal:

“The downfall of the church will not come from a lack of apologetic teaching. It wil come from the disintegration of christian families in the church.” Josh McDowell

Bekijk ook Josh McDowell in: It Isn’t an Intellectual Problem, Its A Morality Problem

Het laatste wat beiden zouden willen is christenen, of wie dan ook, een schuldgevoel aanpraten. Zo zegt Tim Keller in zijn boek bijvoorbeeld rake dingen over fanatici in de kerk. En Josh McDowell is meer dan begaan met gezinnen, tieners en de hedendaagse kerk, die in meer dan een opzicht onder vuur liggen in de postmoderne geseculariseerde wereld. Het gaat erom dat we ons van genoemd(e) verband(en) bewust zijn.

Iemand die dit tot onderwerp heeft gemaakt van een heel boek, is James S. Spiegel, in zijn: The Making of an Atheist. Voor een korte inleiding daarover verwijs ik naar de blog Theo-Sophical Ruminations.

Bedenk daarbij dat ook in de tijd van Jezus zelf niet iedereen in Hem geloofde, ondanks de wonderen die Hij deed, Zijn voorbeeldig leven en de vele oudtestamentische profetische woorden die toen in vervulling gingen. In dit verband is het leven en de strijd van Johannes de Doper veelzeggend. Opnieuw verwijs ik naar een prachtig blog. En wel naar twee artikelen daarop, omdat het zo mooi aansluit bij wat ik hier wil zeggen.

  1. Addressing doubt and disappointment
  2. The rejection of a made-up God

Natuurlijk valt er meer te zeggen over de relatie tussen geloof en apologetiek. In Nederland gaat de discussie vaak over de veronderstelde discrepantie tussen geloof en wetenschap. We hebben de afgelopen jaren een serie boeken gehad met Intelligent Design als invalshoek. Ik kan hier onmogelijk een overzicht geven van wat er allemaal verschijnt. In het Nederlands Dagblad kwam ik enkele jaren terug een interessant artikel tegen dat ik heb bewaard. Niet dat ik het per se in alles eens ben met de auteur én op het gevaar van het schenden van enig auteursrecht, geef ik het hier integraal weer. Het is goed om e.e.a. te kunnen nuanceren.

Bij geloofstwijfel helpt wetenschap juist niet

Opnieplein ND: 1 september 2009 – door Taede A. Smedes

Onlangs reageerde Andries Knevel op aantijgingen dat hij een twijfelaar zou zijn, die de objectiviteit van het christelijk geloof aan de kant zet. Knevel betoogde in een reactie dat de hedendaagse nieuwtestamentische Bijbelwetenschappen juist de objectiviteit en historiciteit van Jezus’ opstanding onderstrepen. Een beroep op een objectieve instantie is echter een bewijs van twijfel.

Veel gelovigen beschouwen de objectiviteit van de Bijbeltekst en de verhaalde geschiedenis als het fundament onder hun geloof. Genesis tot en met de evangeliën moeten verankerd zijn in geschiedenis, moeten ‘echt gebeurd’ zijn.

Mocht het tegendeel blijken, dan valt voor veel gelovigen het fundament onder hun geloof vandaan en zakt alles in elkaar. En dus moet er met man en macht voor gezorgd worden dat het fundament onaangetast blijft. Of liever: onaantastbaar wordt.

Zo gaan veel gelovigen nogal nonchalant om met de historische Bijbelwetenschappen. Veel Bijbelwetenschap wordt van tafel geveegd als ideologisch beladen en daardoor niet objectief. Alleen Bijbelvorsers uit eigen kring worden serieus genomen. Zo wordt het fundament van geloof onaantastbaar gemaakt.

Wie echter kijkt naar hoe er in de geschiedenis met de Bijbel is omgegaan, zal merken dat een eenzijdige focus op de historiciteit van de Bijbel in de christelijke traditie nooit een centrale rol heeft gespeeld.

Natuurwetenschappen
Met de opkomst van de natuurwetenschappen én de historische Bijbelkritiek gingen gelovigen zich steeds sterker richten op de historische betrouwbaarheid en objectiviteit van de Bijbel.

Dat is ook niet helemaal verwonderlijk.

Zowel de natuurwetenschappen als de historisch-kritische Bijbelwetenschap zijn kinderen van de Verlichting. En het Verlichtingsdenken was weer een reactie op de godsdienstoorlogen van de vroege zeventiende eeuw.

Filosofen probeerden om het subjectivisme van persoonlijk geloof te overstijgen en zochten iets dat alle mensen gemeenschappelijk hadden, iets dat als fundering voor een nieuwe samenleving kon gelden. Ze vonden die fundering in de menselijke rede.

De rede werd door het succes van wiskunde en natuurwetenschap uitgangspunt van de zoektocht naar de fundamentele uitgangspunten voor het denken en handelen van de mens. De mathematische natuurwetenschappen werden het model voor rationaliteit bij uitstek. Hun methode moest universeel worden toegepast om tot zekere kennis te komen.

Toen die methode ook in de Bijbelwetenschappen werd toegepast, ontstond het historisch-kritische Bijbelonderzoek.

Het Verlichtingsmodel is een vorm van funderingsdenken. Kenmerkend voor deze manier van denken, zo schrijft godsdienstfilosoof Wessel Stoker in zijn boek Is geloven redelijk? is ,,dat onze overtuigingen voor hun geldigheid fundering vereisen in iets dat zelf fundamenteel is en geen verdere rechtvaardiging nodig heeft (…). Steeds weer gaat het om beweringen waarvan men vindt dat ze onmogelijk onwaar kunnen zijn. Om als fundament van onze kennis te kunnen gelden, dient een uitspraak dus niet-corrigeerbaar en onbetwijfelbaar te zijn.”

Apologetiek
De christelijke apologetiek heeft ook een handje van dit funderingsdenken.

John Locke wees op onze natuurlijke kennis van God, William Paley wees op de natuur als bron van godskennis, en Knevel lijkt de historische betrouwbaarheid van de Bijbel aan te wijzen als een bron van geloofszekerheid.

Als een fundering voor de objectiviteit van het geloof er niet blijkt te zijn, hangen onze overtuigingen in de lucht en zijn ze vatbaar voor de winden der willekeur. Subjectivisme, relativisme, totale anarchie van ideeën en meningen zijn het gevolg.

Echter, het funderingsdenken gaat uit van een fundamenteel wantrouwen in het eigen persoonlijke oordeel – een wantrouwen dat ook inherent is aan de natuurwetenschappen, die hebben laten zien dat onze intuïties vaak onzuiver of simpelweg onjuist zijn.

Denk aan de middeleeuwse intuïtie dat de zon rond de aarde draait of aan de optische illusie dat een stok die schuin in het water steekt geknakt lijkt: de dingen zijn niet altijd zoals wij op het eerste gezicht denken dat ze zijn.

Natuurwetenschap heeft die twijfel tot methode verheven met als missie uit te zoeken hoe het dan werkelijk zit.

Wantrouwen
Het funderingsdenken gaat dus uit van een fundamenteel wantrouwen in het eigen oordeel. Er wordt gezocht naar externe bevestiging van eigen overtuigingen, een objectief ankerpunt waaraan men kan vasthouden. Zo zoekt Knevel die externe bevestiging van wat hij gelooft in de historische Bijbelwetenschappen.

Maar juist daarin wordt duidelijk dat twijfel inherent is aan funderingsdenken en dus aan vormen van geloof die de objectieve betrouwbaarheid van de Bijbel als fundament van geloof beschouwen.

In de zoektocht naar objectieve zekerheid en het grote belang dat Knevel hecht aan die wetenschappers die de objectieve uitgangspunten van zijn geloof bevestigen, ziet Knevel dus niet dat zijn geloof voortkomt uit een existentiële en veel radicalere twijfel.

Een twijfel die veel diepgaander en fundamenteler is dan hij zelf lijkt te beseffen.

Dr. T. A. Smedes is godsdienstfilosoof en theoloog en onderzoeker bij het Heyendaal Program on Theology and Science van de Radboud Universiteit Nijmegen.

Zie voor reacties en het artikel in ND: Klik hier!

Wessel Stoker, hierboven geciteerd, concentreerde zich op het Marcus evangelie en de kracht van het verhaal als verteld door de evangelist(en) en van de bekeringservaring zelf. Hij zet in zijn boek een knap filosofisch betoog op om de boodschap van het evangelie (en de liefde) te verheffen boven plat wetenschappelijk onderzoek. Ik heb destijds zijn lezing bijgewoond op de Vrije Universiteit bij de presentatie van zijn boek.

Zelf lees ik het meest Engelstalige informatie over apologetiek. De hoeveelheid nieuwe blogs, boeken, seminars, debating events en diepgravende artikelen (op internet) met een apologetische insteek is niet (meer) te overzien. En natuurlijk zijn er de vele, zeer bekwame en aansprekende woordvoerders, die het onderwerp als het ware nieuw leven hebben ingeblazen. Goed beschouwd is apologetiek niet alleen in de Engelssprekende wereld nooit weggeweest, maar ook niet in Nederland.

Apologetiek als communicatie van het geloof? Ik ben van mening dat het een belangrijke en geschikte manier is om het geloof voor intellectueel geörienteerde mensen aantrekkelijk te maken. Wellicht is er een nieuwe revival op dit gebied gaande. Om iets daarvan te laten zien, geef ik hier ten slotte een aantal links naar overwegend Engelstalige sites.

Apologetics 315

The Poached Egg

Ratio Christi

Christian Apologetics Alliance

http://www.apologeticalliance.com/blog/2013/02/01/do-we-need-to-teach-apologetics-in-church/

Christian Apologetics UK

Apologia

ApologeticsIndex http://www.apologeticsindex.org/

Advertenties

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s