Wat zoemt de laatste weken door het ND?

Het verhaal van de Bijbel begint niet bij Jezus

Nederlands Dagblad – Opinie – 31 mei 2017, 03:00 – Piet Houtman * theoloog


Moeten we het evangelie niet anders onder woorden brengen dan tot nu toe, zodat mensen er blijer van worden? Die vraag zoemt de laatste weken door het ND. Ja dat kan. En dat verhaal begint niet bij Jezus.

Als wij als zondig en schuldig worden neergezet, worden wij er somber van en zelfs angstig (Annemieke Bosman, ND 23 mei). De boodschap dat wij met God verzoend worden door het bloed van het offer van zijn Zoon wekt afkeer bij atheïsten, vrijdenkers en boeddhisten (Gert-Jan Roest, ND 13 mei). We kunnen ook denken aan moslims, die de gedachte dat God een zoon heeft onverteerbaar vinden. Het gaat volgens Roest eerder om vernieuwing van de schepping. De vroege kerk beleefde het evangelie meer als een overwinning (Mattias Rouw, ND 16 mei).

Zelf merk ik ook bij veel broeders en zusters dat ze zich meer bedrukt voelen door hun tekortschieten en minder blij dan ik graag zou willen en dan volgens mij ook zou kunnen. Jammer.

Nu zullen weinig christenen volhouden dat het evangelie bedoeld is om ons onszelf machteloos en somber te laten voelen. De traditie van de bevindelijkheid wekt soms wel die indruk: je mag dan gedoopt zijn, christen heten en kerkdiensten bijwonen, denk niet dat het daarmee wel goed zit; er is meer nodig.

niet geremd

De ‘oorspronkelijke’ predikers van verlossing uit zondige verlorenheid, zoals Paulus, Augustinus en Luther, verkondigden hun boodschap vanuit hun eigen doorleefde ervaring. En zij werden niet bepaald geremd door gevoelens van onwaardigheid en onbekwaamheid (‘tot enig goed’). Integendeel, zij hebben vol energie gepreekt en aan de kerk gewerkt, met veel vrucht. Zij waren charismatische figuren. Wel hadden zij de gave om bij zichzelf naar binnen te kijken, over zichzelf na te denken en dat onder woorden te brengen. Die gave mag je niet in dezelfde mate bij iedereen verwachten. Het evangelie wil wel ieders geweten beroeren, maar dat wil niet zeggen dat de aanspraak ‘Jij bent een zondaar’ altijd de enige of de meest geschikte toegang is. Daarbij speelt iets dat uit de evangelische traditie komt. Dat is het idee dat we het evangelie zo kort moeten kunnen samenvatten dat we de hoorder in één preek moeten overtuigen van zijn zondigheid en, onder de dreiging van straf, tot overgave aan Christus brengen. Dat is een misvatting.

De Bijbel is een verhaal. Dat verhaal begint niet bij Jezus. Het begint bij God die de wereld schiep met de mensen erin. De eerste belofte, de ‘moederbelofte’, spreekt van overwinning. En het eerste offer, dat van Abel, is een dankoffer, waarbij verzoening nog niet in beeld is. Dat grote verhaal van de Bijbel is universeel, het vertelt wereldgeschiedenis; individuele personen hebben hun plaats in dat totaalverhaal. In de loop van dat verhaal leer je de levende en handelende God steeds meer kennen. Ook al kijk je nog niet zo bij jezelf naar binnen, of al is je geweten als kind en jongere nog in ontwikkeling; je leert wat zonde is en hoe God daarmee omgaat. Je leert ontzag voor Hem te hebben.

moslim

In de loop van die geschiedenis, in zijn daden, laat God zien hoe Hij liefde is. Waarom zou je een moslim niet eerst vertellen over de díénaar van de HEER uit de profetie van Jesaja, om van daaruit bij Jezus als zijn Zoon te komen? Mensen van onze tijd en cultuur mogen de Israëlitische offerdienst eerst nog vreemd vinden – later blijkt wel dat er voor verlossing verzoening door Christus nodig was, die zichzelf opofferde, overwinnaar was en wereldheerser.

Zo is het verhaal vanouds verteld. Kijk ook maar naar de Apostolische Geloofsbelijdenis. In die lijn maakt de zending nu meer gebruik van de verhalen van de Bijbel, op de manier van een kinderbijbel. Ook bij het preken is de verhalen vertellende methode sterk naar voren gekomen.

We kunnen ook beginnen bij het nieuws van dichtbij: hoeveel bederf er in de samenleving zit. Je begint dan met het nieuws zoals dat op ons afkomt. En gebruik dan Romeinen 1 en de volgende hoofdstukken die vertellen dat er een samenleving zonder God is, vol van haat en geweld, hebzucht en corruptie, vunzigheid en bedrog. Dat verhaal kan eerst nog op een afstand blijven: het gaat over anderen. Om dan over te gaan op onszelf en onze gesprekspartner. Ook hier gaat het over meer dan zielen die gered worden: het gaat over de mensenwereld.

Overigens zullen ook van het brede evangelie mensen zich afkeren; dat blijft.


Spoorzoeken:

Het artikel van Piet Houtman geeft naar mijn mening treffend weer wat er zich momenteel aan de randen van de Nederlandse Christelijke ‘denkwereld’ afspeelt. Christenen in brede kring voelen zich gaandeweg ongemakkelijk met een robuuste theologie van ongepolijste geloofsuitspraken. De termen verzoening, verlossing, het bloed van Christus en vooral ‘genoegdoening’ en ook plaatsvervanging laten zich niet meer zo makkelijk duiden en lijken voor met name ‘young professionals’ en empathische gelovigen aan betekenis te verliezen. Hebben de vier geestelijke wetten (Campus Crusade) hun langste tijd gehad? En als wij in plaats daarvan ‘het grote verhaal’ vertellen, ontstaan er dan geen nieuwe obstakels? Als het evangelie niet meer primair over onszelf gaat, verliezen we dan niet gauw de juiste focus? Sociaal activisme, vluchtelingenhulp, wereldverbetering en andere acties die menselijk lijden moeten helpen oplossen zijn nu eenmaal niet de kern van het evangelie.

En er is mogelijk meer aan de hand. In het voorwoord van het boekje Zonderschuld – Woestijnvaders over vernieuwd leven (april 2017), van Mattias Rouw, schrijft psychologe Michelle van Dusseldorp hoe veel christenen in de knoop zitten (geboeid en verlamd) door een diffuus ondergronds nergens concreet aan verbonden schuldgevoel. De auteur van Zonderschuld wijst een manier van leven aan als navolger van Christus waarin je als gelovige vrij bent om met frisse moed, al wandelend met hem op weg te gaan. Maar de auteur zoekt die gewenste verandering ook in een andere kijk op ‘zonde en verlossing’. Hoe anders dan? Dat laat zich niet zo makkelijk verklaren. In ieder geval anders dan de Reformatie ons aanreikt. Hij zocht en vond ‘oude waarheden’ bij de woestijnvaders.

Voor grote groepen jonge christenen die overladen worden met populistische religieuze blogs, nieuwe vormen van theologie en open staan voor twijfel en een holistische kijk op de wereld, is het evangelie zoals kerk en gemeente die ‘godzijdank’ nog steeds elke zondag brengen, geen vanzelfsprekendheid meer. Jongelui willen helemaal niet praten over ‘hemel en hel’, maar uitsluitend over ‘het hier en nu’. Hoe is mijn levensgevoel, wat zijn mijn kansen, hoe kan ik bijdragen, hoe word ik serieus genomen? En hoe kan ik mijn leven en toekomst op de juiste manier vormgeven, zodat maatschappelijk succes en duurzaamheid hand in hand gaan? Legitieme vragen en wensen natuurlijk. Allemaal enorm belangrijk ook. Maar uit welke ideologische en religieuze bronnen put die nieuwe generatie gelovigen om haar doelen te verwezenlijken? Bij die vraag zou ik nu eens wat langer stil willen staan. En, om even terug te gaan naar het artikel van Piet Houtman, waarom zouden we niet bij Jezus beginnen? Leg mij dat nou maar eens uit.

Advertenties

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s