Oosterse mystificaties van Jezus

Deepak Chopra schreef een boek over Jezus, om precies te zijn, over de derde Jezus; zijn eigen versie van Jezus dus. Een korte impressie daarvan en een actueel videofragment.

By Steven Bancarz The most prominent teacher of mysticism and New Age philosophy in the West Deepak Chopra goes toe to toe with Christian apologist Greg Koukl on Lee Strobel’s show “Faith under Fire”. This episode called “The Future of Faith” aired in 2005.deepak-chopra

In deze video legt Greg Koukl onder meer uit dat het niet respectvol is om geïsoleerde teksten uit de evangeliën te nemen en die naar willekeur te (her)interpreteren vanuit een zelfgekozen context, in dit geval het esotherisch-hindoeïstische gezichtspunt van Deepak Chopra. Jezus was overduidelijk iemand die leefde en preekte vanuit de Joodse leefwereld (He had a biblical worldview) aan de begintijd van onze jaartelling. Jezus geloofde niet in een kosmisch bewustzijn en hij was geen Hindoe mysticus. Hij was een monotheïst en hield zich aan (en beriep zich op) het oude testament. Deze weergave is mij uit het hart gegrepen. Daar waar wij parallellen zien, mag je dat natuurlijk benoemen, maar de hele geestelijke denkwereld en intentie van de boodschap van Jezus ‘spreekt’ een duidelijk Bijbelse taal. Hieronder vervolg ik mijn blog met een eerdere poging van mij om een recensie te schrijven van één van de boeken van Chopra over Jezus. Veel leesplezier.

“Ik was verrast door het ongemak dat uit alle hoeken op me afkwam toen ik over Jezus ging schrijven. Niemand wil geschokt worden in zijn geloof, of gebrek daaraan. Een zenuwachtige vriend zei: ‘Dan ben jij zeker een gnosticus? Dat is toch de enige mogelijkheid die je eigenlijk hebt?’

‘Nee,’ legde ik uit, ‘ik ben geen gnosticus.’ “

En dat laatste is wat mij betreft een hele verademing. Deepak Chopra wijdt er een kort hoofdstuk aan. Naast een aantal uiterst nuttige en rake uitspraken, komen we ook hele gekke uitglijders tegen. Zo schuift Chopra de kerkvaders in de schoenen, dat die de gnostische sekten zouden hebben uitgeroeid. De kerkvaders zouden vol frustratie zijn geweest, omdat van hun belofte dat Jezus voor eens en altijd de wereld van zonde had bevrijd, niets zou blijken. “Niemand kan om zich heen kijken, toen niet en nu niet, en dit geloven.” Het uitgangspunt van Chopra kunnen we wellicht goed samenvatten met de laatste twee zinnen van genoemd hoofdstuk: “Maar we kunnen ook nagelaten lessen vinden die niet vertroebeld zijn door het wanhopige verlangen naar een messias. In de evangeliën ligt alles wat we nodig hebben voor een innerlijke reis, die veel rijker is dan wat de gnostici te bieden hebben.” (pag.53)

Nog een opmerking vooraf. Ik maak er geen geheim van dat ik zeer kritisch sta tegenover de algemene visie en diverse Bijbelinterpretaties van Deepak Chopra. Dat neemt niet weg dat we af en toe best heel interessante observaties tegen kunnen komen. Er zijn mogelijk zelfs interpretaties waar christenen totaal geen moeite mee zullen hebben, ook al brengt de auteur ze onnodig als nieuw en verlichtend. Dat kan behoorlijk irriteren. Ik kan onmogelijk over alle Bijbelteksten die Chopra aanhaalt iets zeggen. Mijn bedoeling is om een algemeen beeld te geven van zijn boek. Duidelijk in ieder geval is, dat Chopra er behoorlijk eigenzinnige ideeën op nahoudt en weinig blijk geeft van grondige kennis van christelijke theologie. En dat geeft het boek tegelijkertijd zijn mysterieuze charme. Zie daar, een typische ‘deepak-paradox’ hebben meteen te pakken. Een andere paradox wil ik de lezer evenmin onthouden. Tijdens een meditatie oefening, klik hier naar abc-News, zien we dat Deepak Chopra de mantra ‘I am’ aanbeveelt aan volgeling Dan Harris. Een gedurfde verwijzing naar de God van de Bijbel. Iets om over na te denken.

Wat de inleiding van zijn boek betreft, citeer ik Chopra voorlopig (zij het verkort) vrij letterlijk uit de Nederlandse vertaling van zijn boek The Third Jesus. De dikke pagina’s en het grote lettertype geven de Nederlandse uitgave een onschuldige uitstraling. Echter, wie de betekenis van Chopra’s betoog goed tot zich laat doordringen, zal al gauw ontdekken dat het boek gezien kan worden als een stevige aanval op orthodox christelijk geloven. Voor meer inzicht in deze ‘paradoxale’ auteur een aardig interview met Heidi Jones op WABC-TV en beluister daar waarom God van lachen houdt. Dit is een geschikte Nederlandse link: klik hier en ook op Wikipedia.

Volgens Chopra is het – voor christenen – niet mogelijk gebleken om volgens de ‘gulden regel’ van Jezus te leven (Mattheüs 7:12): “Behandel anderen dus steeds zoals je zou willen dat ze jullie behandelen.” Hij noemt deze uitspraak van Jezus het grondbeginsel van het christendom. Deze ‘gulden regel’ is echter niet in overeenstemming met de menselijke natuur. Jezus zou daarom ontoereikend onderwijs hebben gegeven. Jezus wees als oplossing en ideaal op de kracht van het koninkrijk (het rijk van de ziel). Daarin kan ik Chopra enigszins volgen. Jezus wilde een wereld inspireren die was wedergeboren in God, maar hij slaagde niet in zijn missie. Zijn volgelingen waren volstrekt niet in staat om te leven zoals Jezus van hen verlangde (een aantal zeer negatieve kwalificaties laat ik hier ongenoemd). Chopra noemt die constatering de schaduwkant van hun nieuwe geloof. Het christendom, zo vervolgt hij, moest een compromis sluiten met het visioen van Jezus. Het alternatief – een volledige transformatie van de menselijke aard – bleek onmogelijk. Misschien aardig in dit verband te wijzen op een toepasselijk artikel van The Internet Monk.

Chopra wil het door hem gesignaleerde dilemma – hoe te leven zoals Jezus wil dat wij leven – graag oplossen. Uit de rest van zijn betoog blijkt dat aan deze wens zijn persoonlijke beleving ten grondslag ligt van de pseudo-christelijke Amerikaanse samenleving ten tijde van president G.W. Bush; daarover straks meer. Chopra wil met zijn boek een radicale operatie uitvoeren. We mogen dus geen compromissen meer sluiten, maar moeten – als oplossing – het visioen van Jezus, dat radicaal is en mystiek, een zinvolle toekomst geven. Jezus zou het godsbewustzijn hebben bereikt. “Hij kende geen scheiding tussen zijn gedachten en de gedachten van God, tussen zijn gevoelens en de gevoelens van God, tussen zijn handelen en de handelingen van God.” Jezus wilde vooral het menselijk lijden uitroeien; hij ging tot aan de wortel van de menselijke conditie. Daar bedoelt Chopra natuurlijk iets anders mee dan ‘de zonde’.

In het kort beschrijft Chopra vervolgens zijn eigen multireligieuze achtergrond in het India in de tijd dat Pakistan ontstond (1947). Hij leefde toen op de scheidslijn van idealisme en geweld. Nu zouden wij wederom in turbulente tijden leven. Chopra schrijft zijn boek in de volle overtuiging dat hij de werkelijke betekenis van het Nieuwe Testament weergeeft. De arts Chopra besluit zijn inleiding met een soort van dwingende volzin: “Niemand die Jezus centraal stelt op zijn of haar spirituele pad kan zich afzijdig houden en niemand kan de woorden van Jezus lippendienst bewijzen terwijl schuld, pijn en lijden voortbestaan zonder enige vorm van heling.” Hoe stelt Chopra zich dat voor?

Ik heb overwogen Chopra’s centrale uitgangspunt ter discussie te stellen, dat het grondbeginsel van het christendom met name gelegen zou zijn in de woorden van Jezus over de omgang met je naaste, met als lakmoesproef hoe jezelf behandeld zou willen worden. De ‘gulden regel’, zeg maar. Natuurlijk staat het een ieder vrij te definiëren wat volgens hem/haar de essentie van de boodschap van Jezus is. Het lijkt me evident dat hier sprake is van een doelredenering, die goed past in de belevingswereld van de auteur. Van mij mag Chopra dat zo zien. Dit leidt natuurlijk tot de vraag wat volgens mij dan wel de centrale boodschap van Jezus is. Ik denk dan al gauw aan grote thema’s als wet en genade, profetie en vervulling, zonde en gerechtigheid etc. Theologische thema’s te omvangrijk voor de beperkte opzet van deze boekbespreking, maar ik wil wel één voorzet geven.

We zouden nu misschien de apostel Paulus aan het woord moeten laten, met zijn bespreking van de begrippen geloof, hoop en liefde. Maar ik zou hier willen wijzen op de Bijbelse thema’s van vergeving, aanbidding en vertrouwen. Ik beperk me tot het begrip vergeving. Vergeving in de meest uitgebreide betekenis van het woord is ontegenzeggelijk de centrale ‘heartbeat’ van het Christelijk geloof. Opmerkelijk is, dat we dit begrip in het boek De derde Jezus nagenoeg niet tegenkomen. Chopra geeft wel een summiere beschrijving van de volgens hem centrale begrippen (negen in totaal): meditatie, contemplatie, openbaring, gebed, genade, liefde, geloof, verlossing en eenheid (pag. 37 e.v.).

Recentelijk las ik twee aansprekende artikelen in Trouw (zoek bij 8 augustus 2009): Dader vergeven kan helend zijn en Vergeven is een bevrijding. Het gaat over de weduwe van Gert-Jan Heijn. Zij kwam er al snel achter dat het vergeven van Ferdie E. voor haar het enige mogelijke antwoord was op de brute moord van haar man. Ik verwijs ernaar, maar we moeten verder met de boekbespreking. Op een ander moment wil ik hier op terugkomen.

Wie niet genoeg kan krijgen van Deepak Chopra’s eigenzinnige (re)constructie van zijn derde Jezus, verwijs ik nog naar het Voorwoord van Chopra’s volstrekt fictieve biografie over de zogenoemde ‘verloren jaren’ van Jezus (vanaf Jezus twaalfde tot zijn dertigste levensjaar). Ook daar vinden we een beschrijving van het ideaalbeeld van de mystieke en altijd invoelende Jezus, zoals Chopra Jezus graag ziet. De ‘nasty’ angel of voetklem daar: “…, want hoe uniek Jezus ook is, als je hem tot de enige Zoon van God maakt, laat je de rest van de mensheid ontredderd achter.” Een bijna wrange woordspeling. Het gaat Chopra uitsluitend om een liefdevolle en vriendelijke Jezus vol mededogen en wijsheid, die via oeroude oosterse (lees: Boeddhistische) principes de verlichting zou hebben bereikt. Op pag. 179 komt dit nog eens aan de orde:

De uniciteit van Christus maakten al eeuwen etc.

Tot zover mijn bespreking van de inleiding van het boek De derde Jezus. Voordat ik verder ga met mijn bespreking van de drie delen waaruit het boek is opgebouwd, stap ik voor deel II van mijn bespreking eerst over naar het laatste hoofdstuk van het boek. Want, zoals vaker het geval is, zit het venijn ook hier in de staart. In het laatste hoofdstuk leren we de auteur kennen met al zijn onverbloemde aversie tegen het geloof van wedergeboren christenen. Dat is overigens geen al te verrassende ontdekking. We moeten daarbij bedenken dat Chopra een Boeddhistisch gekleurde levensvisie heeft, zelf als arts werkzaam is en wereldwijd bekendheid geniet als succesvol schrijver en – voor velen – geldt als spiritueel leidsman. Chopra is een groot voorstander van de New Age gedachte. Elke vorm van orthodox christendom verfoeit hij ten diepste en dat is goed te merken. Zo lezen we bijvoorbeeld in Chopra’s boek Life After Death (2006), dat hij zeer gecharmeerd is van de ideeën van het esoterische schrijversduo Timothy Freke en Peter Gandy, als het gaat om Jezus en de waarde van het Nieuwe Testament. Dit vraagt wellicht om enige uitleg, al was het alleen maar omdat Chopra zich – zo zagen wij – distantieert van een gnostische lezing van het evangelie. Helaas kan ik daar hier onmogelijk verder op ingaan. Voor een theologisch betrouwbare en wetenschappelijke verantwoorde weergave van feiten – alsmede de diverse interpretaties daarvan (en voor wie het lezen van een Engelstalig boek geen hoofdpijn geeft) -, verwijs ik graag naar de recentelijk geheel herzien versie van Craig Blombergs bekende boek Jesus and the Gospels: An Introduction and Survey. Klik hier voor een korte beschrijving. Voor informatie over oude en nieuwe vormen van gnostiek, kunt u goed terecht op de website van Magazine CV-Koers (rubriek: Studie & Verdieping).

Wordt vervolgd…

Advertenties

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s