De TED-talk van Jezus

SOTMNiet eens een heel onsympathiek artikel in het populaire glossy mindstyle magazine Happinez (nummer 8, 2014): Lessen uit de Bergrede. Een Boeddhistische lezing met input van Anselm Grün. Het begin is nog vrij aardig. Daarna wordt er een vrijzinnig theologisch sausje over uitgegoten. Het artikel is een intrigerende mix tussen de Bijbeltekst en Oosterse interpretatie, maar net niet heel vervelend. De Bergrede als TED-talk? Een sprekend voorbeeld van, wat ik hier noem, esoterisch Bijbellezen.

Dit korte artikel staat wat mij betreft in een traditie van het (willen) confisqueren van het Christelijk gedachtegoed door het Boeddhisme. In een volgende blogpost zal ik daar nog een concreet voorbeeld van geven. De auteur van het artikel doet er niet geheimzinnig over en spreekt over duidelijke overeenkomsten tussen de leer van Jezus en de leer van Boeddha. Niet zo verwonderlijk als we het verhaal van de Wijzen uit het Oosten met hun geschenken allegorisch kunnen interpreteren, namelijk “als een verhaal dat aangeeft dat in het christendom de schatten uit de oosterse wijsbegeerte ingebed zijn.” En nogal suggestieve vooronderstelling.

Een andere manier om de Bergrede te ontdoen van haar historisch joods-christelijke context is door met name de Zaligsprekingen te parafraseren zonder enige verwijzing naar God zelf. Op acht kleurrijke pagina’s worden op die manier de Zaligsprekingen (verinnerlijkte basishoudingen genoemd) herschreven en met algemene- en specifiek Boeddhistische wijsheden aangevuld. Een voorbeeld: de eigen vervulling en je eigen geluk liggen in je eigen streven naar ‘het goede doen’. Op geen enkele manier wordt er aandacht gegeven aan een uitleg die voor christenen herkenbaar en/of gebruikelijk is. Het wordt iets van wijsheids-psychologie. Persoonlijk vind ik dat niet zo respectvol.

De uitspraken van Jezus, met nadruk op geweldloosheid en vergeving, worden zo geruisloos tot “een aantal heel praktische voorschriften” gereduceerd. De Bergrede wordt als een “programma van levenskunst” neergezet. Of, zoals aan het einde van het artikel wordt betoogd, als een hart onder de riem. “Laat je niet meeslepen door de hardheid, de meedogenloosheid, de harteloosheid. Hou vast aan vriendelijkheid en mededogen, laat je hart spreken.” Op zich natuurlijk nuttige richtingwijzers voor gewenst gedrag, maar het zegt mij te weinig over de specifieke boodschap van Jezus om het joodse volk iets te leren in een Messiaanse context. Het waren niet zomaar wat levenslessen voor iedereen die het maar wilde horen.

En hiermee lijkt de cirkelredenering in het artikel rond. De schrijver wees eerder op iets universeel menselijks dat we terugzien in de Bergrede en dat in verschillende religies naar boven komt. Er wordt bij herhaling (als een mantra bijna) een zeer positivistisch mensbeeld gepropageerd, waar we ons aan moeten spiegelen. “Een manier van leven waarvan mensen hebben ontdekt dat het de manier is om gelukkig te worden, een weg naar een vervuld, gelukkig en waardevol leven.” Door het zo expliciet benoemen van- en vertrouwen in het vermogen van de mens om liefdevol te zijn, mededogen en hartelijkheid te tonen en te kunnen meeleven met de ander, zal jij een gelukkig mens worden en zal de vrede zegevieren. Dat dit laatste gelukkig ook tot iets tastbaars kan leiden, wordt goed zichtbaar in het hulpverleningswerk van Tzu Chi. In het Nederlands Dagblad: “De stichter daarvan, de nu 77-jarige boeddhistische non Cheng Yen, begon haar werk in 1966 na een ontmoeting met een aantal rooms-katholieke kloosterzusters. Die hadden tegen haar gezegd: ‘Het boeddhisme kent diepe gedachten, maar wat heeft het voor de wereld gedaan?’ ”

Nu wil ik hier verder niet al te kritisch zijn, maar er moet me toch nog iets van het hart. (1) De schrijver doet ogenschijnlijk zijn/haar best om aan te sluiten bij de christelijke traditie. Een aantal keer wordt verwezen naar Anselm Grün en diens “prachtige boek over de Zaligsprekingen, dat heel menselijk en troostrijk is”. (2) En vrij vernuftig wordt gesuggereerd dat het opnieuw interpreteren van het woord van God hoort bij de religieuze traditie van het christendom. De geest van God ging immers ook niet met pensioen, nadat de canonvorming zijn besluit had gevonden. En dan: “Jezus gaf zelf in de Bergrede óók een voortgaande interpretatie van het Oude testament, toen hij de wet uitlegde als innerlijke leefregels, en zei dat je je vijand niet moet haten, maar liefhebben. De Bergrede is in die zin geen dode letter, maar levende tekst.” Waarom wil ik daar nog iets over zeggen?

1. Het lijkt me een goede zaak dat als je een religie bespreekt, dat je de beste woordvoerders en aanhangers daarvan aan het woord laat. In mijn studententijd schreef ik zelf een essay over het Boeddhisme en ik bestudeerde daarbij enkele boeken van Edward Conze en Christmas Humphreys. Opvallend vind ik de keuze om juist Anselm Grün naar voren te halen. Met alle respect voor deze bevlogen intellectuele man, maar het kan bepaald niet gezegd worden dat Grün stevig verankerd is in de christelijke wereld en theologie. Zijn boek over de Bergrede ken ik niet, maar als hij zijn visie op de godheid van Jezus geeft, dan zoekt hij inspiratie in de boeken van de Duitse schrijver Heinrich Böll; ‘Jezus zou de belofte zijn dat ook onze menswording zal lukken.’ Onderzoeker Matthijs Haak rekent Anselm Grün tot de stroming van de ‘nieuwe spiritualiteit’.

2. Leent de Bijbeltekst zich werkelijk voor steeds weer nieuwe interpretaties? In zoverre er een voortgaande openbaring is in Oude- en Nieuwe Testament, dan beweegt die zich nadrukkelijk naar Christus, het heil en de verzoening toe. Er is een grens aan wat teksten kunnen betekenen. Onze kennis neemt weliswaar toe. Historische kennis, taalkundige kennis en onze kennis van God en Zijn liefde voor een wereld in nood. Maar dat is geen vrijbrief om met eigenzinnige interpretaties vanuit andere tradities de oorspronkelijke bedoelingen van de Bijbelschrijvers te ontkrachten. Bijbelteksten losscheuren van christelijke theologie en er je eigen vrije interpretatie aan geven, is niet alleen ‘een beetje dom’, maar in mijn beleving ook vrij respectloos tegenover christenen en de christelijke geloofstraditie. Ik noem die vaag spirituele benadering esoterisch Bijbellezen.

Tot zover mijn reactie op het artikel ‘De Ted-talk van Jezus’ in magazine Happinez. Ik zou er meer over kunnen zeggen, maar ik heb me bewust willen beperken tot een aantal opmerkingen die ik direct kon linken aan het artikel. Hieronder een paar linkjes naar enkele andere artikelen, te vinden op internet, die relevant zijn met betrekking tot het onderwerp. In een volgende blogpost kom ik op een aantal zaken terug. De Bergrede is boeiend genoeg om er zo vaak als mogelijk mee bezig te zijn.

Voor verdere verdieping lees ook:

1. De blinde vlekken van Karen Armstrong

2. Who Jesus Talked About When He Talked About Enemies

Read more: http://www.patheos.com/blogs/formerlyfundie/who-jesus-talked-about-when-he-talked-about-enemies/#ixzz3QFZxCN3O  En op dit blog nog meer informatie over de Bergrede.

3. Jezus op de Berg: een nieuwe Mozes

4. Vragen bij pater Anselm, in christelijk magazine CV.Koers van November 2010. Tekst: Sjoerd Wielenga.

Dit onderzoeksartikel eindigt aldus: We verlaten Huissen met een dubbel gevoel. Grün is inspirerend, maar hij roept tegelijkertijd vragen op. Wat moet je daarmee? Wie boeken van Grün leest, kan volgens Matthijs Haak de praktische adviezen van de monnik prima ter harte nemen. Maar tegelijk is het goed om de Bijbelteksten die Grün noemt, zelf in hun context te lezen. “Stel jezelf deze vraag: wat zegt Gods Woord in dit gedeelte? En wat zegt Grün dat er staat?”.

Advertenties

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s